Albertus Fodeyn

Ik ben knoopmaker in de Broerstraat. Na het werk pak ik graag een Molbier in De Klock bij mijn vriend herbergier Heysen. Daar kan ik nu beter mijn mond over houden. Een drinkmaat van me, Zacharias Wilsma uit Utrecht, is opgepakt. Hij heeft mijn naam genoemd en die van Heysen. Nu zijn ze ook mij komen halen.

Waarom Zacharias' verklaring tot mijn arrestatie moest leiden? Misschien komt het door die dominee Royaards. Die preekt vanaf de kansel in de Sint Steven hel en verdoemis tegen 'Sodom's grouwelijke zonde'.

Herbergier Heysen zag de bui al hangen en heeft de benen genomen. Had ik dat ook maar gedaan. Mijn moeder maakt zich grote zorgen en wil het tot een proces laten komen. Maar of de hoge heren bereid zijn te luisteren?


...     In januari 1730 wordt Zacharias Wilsma in Utrecht gearresteerd op verdenking van sodomie. Hij was soldaat geweest en nu al vier jaar 'knegt van de Heer Maleprade', officier in het Staatse leger. Zacharias bekent in de hele Republiek het 'vuyle werk' bedreven te hebben en noemt ook Nijmegenaren. De Utrechtse magistraten waarschuwen het Nijmeegse stadsbestuur. Dat doet in eerste instantie niets met de belastende verklaring. Wellicht was het wel wat gewend in een stad waar elke winter duizenden soldaten kwartier vonden. Pas wanneer dominee Royaards in de Stevenskerk waarschuwt voor de straf 'die een wrekende God een volk oplegt dat zich overgeeft aan de grouwelijke zonde van de sodomie' en de preek als boekje wordt uitgegeven, moet het stadsbestuur wel reageren. Albertus Fodeyn wordt van zijn bed gelicht.


Cornelis Troost 1739

1739  detail schilderij Cornelis Troost. [bron: wikipedia]


1803   In Schiedam borg men de stukken van een sodomieproces weg in een speciaal daarvoor gemaakt zakje.

De 29-jarige knoopmaker wordt opgesloten in de kelder van het stadhuis. Heysen, de uitbater van De Klock, is dan spoorloos verdwenen. Albertus verklaart Heysen te kennen maar nooit sodomie met hem bedreven te hebben. Op verzoek van Nijmegen wordt Wilsma opnieuw verhoord. Albertus blijft ontkennen, maar geeft nieuwe informatie over Heysen. Dat maakt hem in de ogen van de magistraten niet geloofwaardig en zijn ontkenning heeft volgens hen '... geene de miste schijn van waarheid'.

Nijmegen besluit om Wilsma met 'wagen en voerman' uit Utrecht op te halen. Op 10 augustus wordt Zacharias Wilsma teruggebracht. De begeleidende brief meldt dat de confrontatie '... van geene andere uytwerkinge [is] geweest als dat onser gevangen onaangesien door [...] Zacharias van verscheyde sodomitische gruwelen in aller selver omstandigheden beschuldigd werd, alles hardnekkig heeft blijven ontkennen'.

Dan vraagt Albertus' moeder of zij de bekende procureur Johan Morees bij de verdediging van haar zoon mag betrekken. Zeer ongebruikelijk in die tijd, toch besluit de raad '... de genoemde advocaten en procureur ten eynde, als versocht, t'accorderen, soo ras de Heeren Borgemeesteren in causa tegens den gevangen sullen hebben geconcludeert'.

Het moet tot een proces gekomen zijn. Maar stukken over het verloop en over de conclusie zijn in Nijmegen onvindbaar.

Het laatste spoor dat rest is het register van betalingen over het jaar 1731. Daarin staat te lezen: '7 december. Aen de Heeren burgemeesteren voor het staen over een crimineel, 15 . Aen den scherprigter Johannes van Anhoud voor het wurgen van een persoon binnens camer, 49,10 '

Onze Albertus is zeer waarschijnlijk op 7 december 1731 in de kelder van het Nijmeegse stadhuis door de scherprechter binnenskamers gewurgd, enkel onder toeziend oog van de burgemeesters.

Om over na te denken...   Het proces en het doodvonnis van de knoopmaker vond plaats achter gesloten deuren. In Nijmegen hield de overheid zich aan de traditie. Sodomie was voor hen een 'stomme sonde' een crimen nefandum , een misdaad waarover je niet mocht praten. Waarschijnlijk zijn de stukken vernietigd. Gelukkig bewaarde Utrecht de correspondentie met Nijmegen. Zo kon het verhaal over Albertus Fodeyn ontrafeld worden. Maar wie weet ligt er in het RAN, diep weggeborgen, nog een zakje met processtukken op ontdekking te wachten!


1999   "Nijmegen bang voor imago"

opdrachten

   Bekijk het schilderij van Cornelis Troost. Wat is er speciaal aan dit schilderij uit 1739?

   Wat is er volgens jou in Nijmegen gebeurd met de stukken over het proces en de veroordeling van Albertus Fodeyn?

  In 1999 wil Nijmegen TV een documentaire maken over de terechtstelling van Albertus Fodeyn. Gemeente Nijmegen heeft weinig zin om daar aan mee te werken. Pink Nijmegen krijgt landelijke publiciteit onder de kop: " Nijmegen bang voor imago". Wat vind jij van die stelling?

verder lezen